مکاتب روانشناسی

ساخت گرایی

این مکتب که ویلهلم وونت المانی انرا پایه ریزی کرده است،سعی میکندشعور یا اگاهی را با تجزیه ان به عناصر متعدد،مثلاحساس،ادراک وهیجان...تعریف کند.بنابراین میتوان گفت که این الگوی فکری درباره عناصر بسیار ساده فرد تحقیق میکند تاروان اورا بشناسد.ارزش مکتب ساخت گرایی در این است که از فلسفه جدا شد،سعی کرد اگاهی را وارد ازمایشگاه کند،عناصر مختلف انرا مورد مطالعه قرار دهد،انرا اندازه بگیرد وبه این وسیله روانشناسی علمی راپایه ریزی کند.دراین مکتب،برای شناسایی عناصرتشکیل دهنده اگاهی،از روش درون نگری استفاده میشد.

کنش گرایی

ادوارد تینچر یکی از شاگردان وونت به امریکا مهاجرت میکند ومکتب ساخت گرایی راباخود به همراه میبرد.کارهای تبنچر،ویلیام جیمزراتحت تاثیر قرار میدهد.ویلیام جیمز به المان میرود ودرحلقه شاگردان وونت قرارمیگیرد.اوپس از بازگشت به امریکا،مکتب کنش گرایی را پی میریزد.این مکتب سعی میکند عملکردهای هشیاری را موردمطالعه قرار دهدنه عناصر تشکیل دهنده انرا.به نظر جیمز روانشناسی علم طبیعی استوباید به طور عملی مورد مطالعه قرار بگیرد.ازدیگر رهبران این مکتب میتوان جان دیوبی رانام برد.به نظر او باید به ذهن به عنوان یک ابزار نگاه کرد.مکتب کنش گرایی،فعالیتهای خود را بر تحلیل تجربه اگاه،سازگاری وعملکرد روان در سازگاری فرد با محیط خود متمرکز میکند.

گشتالت گرایی

گفتیم که ساخت گرایی عناصر تشکیل دهنده ذهن را مطالعه میکند وکنش گرایی به مشاهده عملکرد ذهن میپردازد وانرا در رابطه با محیط تحلیل میکند.گشتالت گرایی یا روانشناسی کل گرا در خلاف اندو حرکت میکند.از دیدگاه گشتالت گرایی،روان یا ذهن انسان قابل تجزیه نیست.ذهن انسان باید به صورت یک کل در تظر گرفته شود زیرا کل،همیشه چیزی اضافه بر اجزای تشکیل دهنده خود دارد.تغییر در یک قسمت کل میتواند روند واقعیت رابه طورکلی تغییر دهد.گشتالت گرایان نیز مثل محققان قبلی،ادراک وبافت ان وهمجنین حل مساله ومفهوم بینش را مورد مطالعه قرار میدهند.این مکتب راکاهر،کافکاو ورتهایمرالمانی پایه ریزی کردند.امروزه،مکتبهای ساخت گرایی و کنش گدایی،جزءمکتب های روانشناسی جدید به حساب نمیاینداما مکتب گشتالت گرایی هنوز به قوت خود باقی است ومخصوصا درروان درمانی وروانشناسی اجتماعی جایگاه ویژه ای دارد

روان کاوی

هرچند افراد دیگری در به وجود امدن مکتب روان کاوی نقش داشته اند،فروید پدر این مکتب به حساب میاید.فروید وسایر هم مکتبهای اوتلاش کرده اند تا رشد انسان رابراساس رویدادهایی که در دوران کودکی برای او اتفاق افتاده است تحلیل کنند.طبق این مکتب،انسان به طور تصادفی وارادی عمل نمیکندبلکه براساتس انگیزش های درونی،ارزئهای سرکوب شده یانااگاه عمل میکند.بنابراین،هررفتاری که از انسان سرمیزند جبری است.فروید،برلی دسترس به نااگاه انسان،ابتدا روش هیپنوتیزم را پیش میگیرد،بعد به تداعی ازاد وتعبیر خواب روی میاورد.دراین روش ،درمانگر،به بیمار کمک میکند تا به اعماق ذهن خود پی ببرد وعلت رفتارهای خود رابداند. امروزه مکتب روانکاوی،نسبت به زمان فروید رشد زیادی کرده است.بسیاری از محققان اندیشه های فروید را مورد انتقاد قرار داده گاهی انها را رد کرده اند.در هر صورت،کمتر زمینه ای وجود دارد که روانکاوی در ان نفوذ نکرده باشد.

انسان گرایی

این مکتب برخلاف روانکاوی،قبول ندارد که رفتار انسان به طور جبری،بدون اراده او واز طریق نیروهای ناهشیار،یعنی امیال وارزوهای سرکوب شده دوران کودکی،هدایت میشود.براساس این مکتب انسان میتواند بر سرنوشت خود اثر بگذاردیا حتی انرا کنترل کند.چون انسان ازاد است.پس میتواند زندگی،خوشبختی وبدبختی خود را به طور ازاد وبا اراده خود تعیین کند.طبق دیدگاه انسان گرایی،عمده ترین عاملی که فرد فرد را به حرکت وامیدارد نگرشی است که او به خود ودنیای اطراف خود دارد.انسان گرایان هرنوع جبر گرایی را،به صورتهای روانی،زیستی،اجتماعی واقتصادی ان رد میکنند.امروزه انسان گرایی درمحیط های بیمارستانی،کارگری و کارمندی وارد شده ودر روابط انسانی وبازده اثر عمیقی گذاشته است.پیشروان این مکتب،کارل راجرز وابراهام مزلو هستند.

رفتار گرایی

رفتارگرایی معتقد است که فرددربرابر محیط خود واکنش نشان میدهد نه اینکه،به گفته روانکاوان از درون برانگیخته میشود یابه گفته انسان گرایان،براساس اراده واختیارخود عمل میکند.پاوولف،واتسون واسکسنر رفتار را پاسخ به یک محرک درنظر میگیرند.رفتارگرایان میخواهند ذهنیت را ازمشاهده علمی رفتار حذف کنند.انها تغیران محیط وپاسخ ارگانیسم رادرنظرمیگیرند.دردرون این مکتب،نقطه نظرهای زیادی وجود دارد.مثلا در شرطی شدن کلاسیک،روی بازتاب ودرشرطی شدن عامل،روی تقویت تاکید میشود.رفتارگرایان تندرو انسان را به صورت یک ماشین درنظر میگیرند که مسشناسیم،برای ما تعریف کرده اند.روانشناسی امروزی یعنی مطالعه عینی رفتار.رفتار گرایی،انسان گرایی وروان کاوی،سه محور بزرگ روان شناسی معاصر را،به صورتی که امروزه در دانشگاهها تدریس میشود،تشکیل میدهند.

شناخت گرایی

این مکتب انسان رابه صورت ماشینیا دموجودی که به طور جبری تحت استیلای رویدادهای درونی یا بیرونی است،درنظر نمیگیرد.ژان پیاژه این شیوه رابرای مطالعه رشد شناخت انسان ارائه کرده کرده است.شناخت گرایی،که در سالهای 1970 بوجودامده،انسان را یک تحلیلگرشناخت درنظر میگیرد.رفتارگرایی نیز به مطالعه فرایند های شناختی ویادگیری شناختی علاقه مند است،بدین صورت که توانایی تحلیل وتفکر فرد در محیط را مورد بررسی قرار میدهد،اما فرق عمده شناخت گراییئ بارفتار گرایی این است که شناخت گرایی روی فرابند های شناختی انگشت میگذارد.انهارا زیربنای رفتار میداند،در صورتی که رفتار گرایی روی اثر محرکهای محیط در رفتار تاکید دارد.بنابراین،میتوان گفت که رفتار هر فردبه برداشت او از محیط وحتی خود او وابسته است.امروزه مکتب شناخت گراییی یکی از مکتبهای مهم روانشناسی به شمار مییاید،این مکتب،مطالعه فرایند های شناختی،مثل زبان،یادگیری،حافظه وحل مساله درانسان،وهمچنین کاربرد این فرایند ها درکامپیوتر دربرمیگیرد. اجتماع وفرهنگ گرایی

برخی جنبه های الگوهای فکری اجتماع وفرهنگ گرایی دراصل به روان شناسی تعلق ندارد،بلکه به سایر رشته های علوم انسانی تعلق دارد.محققان این مفاهیم بیشتر دررشته های جامعه شناسی،تعلیم وتربیت وروانپزشکی فعالیت دارند.این الگوهای فکری تلاش میکنندتارفتار رابه صورت یک فرایند اجتماعی وابسته به رشد فردتبیین کنند.به عقیده طرفداران این مکتب،انسان نمیتواند منزوی غیر اجتماعی یا جدا از فرهنگ خود باشد.درواقع،تحلیل روابط اجتماعی بین افرادوتاثیر انگیزشهاوگاهی برچسبهای افراطی،همه این دیدگاهها اهمیت پیدا میکند.الگوهای فکری اجتماع وفرهنگ گرایی خیلی تازه است،ونهضتهای جدیدی،از جمله روانشناسی مردم شناسی و طرفداری از حقوق زنالن را،موجب شده است.

زیست گرایی

این مکتب،رفتار رابا مطالعه اندامها،سلواهای عصبی وتوارث تبیین میکند.درواقع،زیست شناسان،پزشکان وروان پزشکان معتقدند که رفتار،اساس عضود دارد ومیتواند دردستگاه عصبی مرکزی یادر برخی نورونها بوجود اید.رفتار قابل پیش بینی است ومیتواندموضوع یک تشخیص نسبتا درستی باشد.این الگوی فکری احتمالا خیلی قدمت دارد ودرعین حال نازه ومفید است.سه مکتب اخری،یعنی شناخت گرایی،اجتماعی وزیست گرایی،به مکاتب پویا یا دینامیک شهرت دارند